युएन (संयुक्त राष्ट्र संघ)को सभा कसरी चल्छ? उक्त सभामा के कस्ता विषयमा छलफल हुन्छ? कस्ता मुद्दाले प्राथमिकता पाउँछन? विभिन्न मुलुकले उक्त सभामा किन सहभागिता जनाउँछन्? सभामा हुने बहसले कत्तिको सार्थकता पाउँछ? यस्ता प्रश्नको जवाफ सबैसँग हुँदैन। अझ विद्यालय तहका विद्यार्थीले त यो विषयमा खासै रुची पनि राख्दैनन्।  

हो, यस्तै विषय र बहसको शैलीबारे थाहा दिलाउन पोखराको मदरल्याण्ड माविले शनिवारदेखि मदरल्याण्ड नमूना युएन सभा आयोजना गरेको छ। विद्यालय तहका विद्यार्थी सहभागि मदरल्याण्ड नमूना सभामा भाग लिन कास्की सहित विभिन्न आठवटा जिल्लाका विद्यार्थी पोखरा आएका छन्। विद्यालयले आयोजना गरेको यो आठौं नमूना सभा हो। विद्यालय तहका विद्यार्थी सहभागि भएको यो नमूना सभामा विभिन्न विषयमा दुईदिनसम्म बहस हुनेछ।

मदरल्याण्ड माविको आयोजना र नेपाल–अमेरिका अलुम्नाई नेटवर्क (नुसान)को संयोजनमा भएको यो कार्यक्रममा कक्षा १२ सम्मका विद्यार्थी सहभागि छन्। उनीहरुले विभिन्न मुलुकको प्रतिनिधित्व गर्दै यूएनको यो नमूना सभामा सहभागिता जनाउने कार्यक्रम संयोजक बामन घिमिरेले जानकारी दिए।  

‘यूएन बैठकको शैलीबारे जानकारी दिलाउन खोजिएको हो। यूएनको बैठकमा कस्ता विषयले प्राथमिकता पाउँछन र त्यो बैठकका के कस्ता कुराकानी हुन्छ ? कुन विषयमा बहस हुन्छ भन्ने धेरैलाई थाहा छैन। हामीले विद्यार्थीलाई उक्त विषयको महत्वबारे जानाकारी दिन खोजेका हौ,’ उनले भने, ‘यूएनको नमूना बैठक मार्फत बहसको शैली, ज्ञानको दायरा फराकिलो बनाउन खोजिएको हो।’  

करिब तीनसय जना विद्यार्थीलाई विभिन्न आठवटा समूहमा विभाजन गरेर यो अभ्यास गराइने उनले बताए। नेतृत्वको जिम्मेवारी, एकअर्कामा समझदारी, विषयबस्तुप्रतिको गाम्भिर्यताबारे पनि यो बैठकका अभ्यास हुने उनले बताए। ‘विद्यार्थीले विभिन्न मुलुकमा रहेका जल्दाबल्दा समस्यालाई बुझेर यो कार्यक्रममा सहभागि भएका छन। उनीहरुलाई सम्बन्धित मुलुकको प्रतिनिधि पात्रको रुपम सहभागिता गराइएको छ,’ घिमिरेले भने, ‘कम्तिमा विषयबस्तको महत्व र त्यहाँ हुने बहसबाट केही न केही सिक्न सकुन भन्ने उद्देश्य हो।’ विद्यार्थीले आफुसँग भएको ज्ञान र बोल्ने कलालाई पनि यही बैठकमा प्रस्फुटन गराउन पाउने अवसर यो नमूना बैठकले दिएको उनले बताए।  

नुसान गण्डकी संयोजक विभूती न्यौपानोले यो अभ्यासले विद्यार्थीमा रहेको ज्ञान साटासाट गर्ने अवसर मिल्ने बताईन। ‘विभिन्न मुलुकको प्रतिनिधित्व गर्दै विद्यार्थीले सहभागिता जनाउँदा ज्ञानको दायरा फराकिलो हुनेछ। एउटा देशको अवस्था अर्काे देशले थाहा पाउनेछ। त्यसैले यस्ता कार्यक्रममार्फत ज्ञान साटासाट हुन्छ,’ उनले भनिन।  

नुसानका सदस्य समेत दीपेन्द्र श्रेष्ठले कलिलो उमेरमा यूएनको अनुभव लिन पाउने यो मौका विद्यार्थीका लागि निकै नै महत्वपूर्ण रहेको बताए। ‘यूएनको बैठक कसरी संचालन हुन्छ र त्यहाँ कस्ता विषयका बहस हुन्छ भन्ने थाहा पाउनु निकै नै महत्वपूर्ण हो। यसले विद्यार्थीमा बहस र तर्क गर्ने क्षमताको समेत विकास हुन्छ,’ उनले भने।  

अर्का सदस्य सन्तोष पौडेलले युवापुस्तालाई चाँसो नै नभएको यस्तो विषयबारे नमूना सभामार्फत ज्ञान दिलाउन प्रयास गरिएको बताए। ‘अब त सूचना पाउने मात्र होईन। बुझ्ने प्रयास पनि गर्नुपर्छ। यूएन सभामा हुने बैठकको सूचना पाएर मात्र हुँदैन, त्यहाँ के कस्ता विषयमा बहस र छलफल हुन्छ भनेर बुझ्नुपर्छ,’ उनले भने।  

गत माघमा मदरल्याण्ड माविका विद्यार्थीले संयुक्त राष्ट्रसंघको नमूना सभामा भाग लिएका थिए। अमेरिकाको न्यूयोर्कस्थित संयुक्त राष्ट्रसंघको मुख्यालय भएको उक्त सम्मेलनमा मदरल्याण्डका ६ जना विद्यार्थी सहभागि भएका थिए। संयुक्त राष्ट्रसंघकै सभाको शैलीमा आयोजना भएको त्यो नमूना सभामा नेपालको तर्फबाट मदरल्याण्ड मात्र छनोटमा परेको थियो। सहभागि विद्यार्थीले उक्त सभामा विभिन्न विषयमा छलफल र बहस समेत गरेका थिए। मदरल्याण्डकै विद्यार्थी कृपा बरालले उक्त सभामा समेत मन्तव्य दिएकी थिईन।

पोखरामा भएको यो नमूना सभाले विद्यार्थीमा विश्वव्यापी विषयबारे थाहा पाउने विद्यालयका निर्देशक डा. त्रिभुवन शर्माले बताए। विश्वव्यापी समस्यालाई कसरी सम्बोधन हुन्छ र समाधानको तरिका के रहेछ भनेर थाहा पाउन सकिने उनले बताए। ‘विश्वव्यापी समस्या कसरी समाधान हुन्छ, सम्मेलनमा कुनै विषयबस्तुमाथि कसरी छलफल गरिन्छ, कसरी सहमति हुन्छ जस्ता विषयलाई विद्यार्थीले यो सभामार्फत बुझन पाउनेछन,’ शर्माले भने, ‘कुटनीति सिकाउने माध्यम यस्तै हो। देशको नेतृत्वले कसरी कुटनीतिक सम्बन्ध स्थापित गर्छन भन्ने तरिका पनि यहाँ सिक्न पाउनेछन।’  

विद्यालयका प्राचार्य डा. नारायण बरालले विद्यार्थीलाई कक्षाकोठाले परीक्षाको लागि तयार पार्ने भएपनि मदरल्याण्ड माविले विद्यार्थीमा जीवनका लागि सीप सिकाउने प्रयास स्वरुप यो कार्यक्रम आयोजना गरेको बताए।

‘विद्यार्थीमा नेतृत्व विकासको सीप जरुरी छ। उनीहरुलाई कसरी अघि बढाउने भनेर ज्ञान दिलाउनुपर्छ,’ बरालले भने, ‘कक्षाकोठाको पाठ्यभार मात्र पर्याप्त नहुन सक्छ। त्यसलाई व्यवहारमा सिकाउन पनि यस्ता अभ्यास जरुरी छ। विद्यालयले त्यही सीप सिकाउनका लागि अभ्यास गरेको हो।’

विद्यालयका प्लस टु इन्चार्ज नारायण आचार्यले विद्यार्थीका लागि यो अभ्यास नौलो रहेको बताए। ‘विद्यालयले धेरैवटा मोडालिटीमा कार्यक्रम गर्छ। तर, यो बहस सबैतिर हुँदैन। हामीले विद्यार्थीलाई जिम्मेवार र गम्भिर बनाउका लागि यो अभ्यास गरेका हौ,’ उनले भने।

पोखरा महानगरपालिका–७ का वडाध्यक्ष राममोहन आचार्यले विद्यार्थीमा बहस र तर्क गर्ने क्षमता बिस्तारका लागि यो अभ्यास जरुरी रहेको बताए। ‘यूएनको मात्र नभई सबैतिरका बहसको तरिका विद्यार्थीले थाहा पाउनुपर्छ। संसद र प्रदेशभा र नगरसभा कसरी संचालन गरिन्छ भन्नेबारे पनि अहिलेको पुस्तालाई थाहा छैन। अब त्यो अभ्यास पनि गर्न हो भने त्यसले विद्यार्थीमा नयाँ ज्ञानको दायरा बढ्छ,’ उनले भने।