अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले मंगलबार संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभालाई सम्बोधन गर्ने क्रममा विभिन्न विषयमा झुटा तथा भ्रामक दाबी गरेका छन्।

एपीले गरेको तथ्य-जाँच (फ्याक्ट चेक) अनुसार उनले अमेरिकी हतियारको भण्डार, लागूऔषध बरामद, तेल, रोजगारी, युद्ध र लगानीलगायत विषयमा गरेका दाबी प्रकाशित तथ्य र विज्ञहरूको भनाइसँग मेल खाँदैनन्।

ट्रम्पले अमेरिकासँग कल्पना गर्न सकिनेभन्दा पनि धेरै हतियार रहेको र अहिलेसम्मकै उच्च स्तरमा हतियार उत्पादन भइरहेको दाबी गरेका थिए। तर अमेरिकी सेना, नेटो र मध्यपूर्वका अधिकारीहरूले अमेरिकी हतियारको भण्डार घटिरहेको बताएका छन्। टोमाहक क्रुज मिसाइल तथा प्याट्रियट र थाड मिसाइल इन्टरसेप्टरको भण्डार पुनः भर्न अमेरिकी सैन्य ठेकेदारलाई वर्षौँ लाग्न सक्ने रक्षा विज्ञहरूले बताएका छन्।

अगस्टमा अमेरिकी अधिकारीहरूले युरोपमा उन्नत मिसाइल इन्टरसेप्टरको अभाव निकै गम्भीर रहेको बताएका थिए। इरानसँगको युद्धका कारण यो अवस्था थप गम्भीर बनेको उनीहरूको भनाइ थियो। एक अमेरिकी रक्षा अधिकारीले प्याट्रियट मिसाइल इन्टरसेप्टरको अभाव सबैभन्दा चिन्ताजनक रहेको बताएका थिए। नेटोका एक अधिकारीले पनि युरोपमा अमेरिकी र नेटो सेनासँग प्याट्रियट मिसाइलको भण्डार कम रहेको बताएका थिए।

सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेसनल स्टडिजले मेमा सार्वजनिक गरेको रिपोर्टमा अमेरिकासँग इरान युद्धका सम्भावित अवस्थाका लागि पर्याप्त हतियार भए पनि घट्दो भण्डारले पश्चिमी प्रशान्त क्षेत्रमा सम्भावित द्वन्द्वका लागि जोखिम बढाएको उल्लेख गरेको थियो। ती भण्डार पुनर्निर्माण गर्न लाग्ने समय पनि प्रमुख चिन्ताको विषय बनेको रिपोर्टमा उल्लेख छ।

ट्रम्पले अमेरिका र भेनेजुएलालाई जोड्दा विश्वको ६० प्रतिशतभन्दा बढी तेल अमेरिकासँग हुने दाबी पनि गरेका थिए। तर यो संख्या मिल्दैन। भेनेजुएलामा ३०३ अर्ब ब्यारेलभन्दा बढी कच्चा तेलको भण्डार रहेको अनुमान छ। अगस्टको अन्त्यमा भएको सम्झौताअनुसार अमेरिकाले भेनेजुएलाका १७ तेल क्षेत्रमा १०० वर्षसम्म अधिकार पाउने गरी संयुक्त लगानीमा प्रवेश गरेको थियो। ती क्षेत्रमा ६५ अर्ब ब्यारेल प्रमाणित तेल भण्डार रहेको बताइएको छ।

उक्त सम्झौताले अमेरिकाको प्रमाणित तेल भण्डारमा ४६ अर्ब ब्यारेल थपे पनि भेनेजुएलाको कमजोर ऊर्जा पूर्वाधारका कारण नयाँ लगानीबाट तेल उत्पादन उल्लेख्य रूपमा बढाउन वर्षौँ लाग्न सक्ने विज्ञहरूले बताएका छन्। अमेरिका र भेनेजुएलाको ठुलो अनुमानलाई आधार मानेर संयुक्त तेल स्रोतको हिसाब गर्दा पनि विश्वभर रहेको करिब १.६ ट्रिलियन ब्यारेल तेल भण्डारको लगभग २२ प्रतिशत मात्र हुने देखिन्छ।

ट्रम्पले अमेरिकाले लागूऔषध तस्करी गर्ने डुंगामा दर्जनौँ हमला गरेको र समुद्रमा आउने ९७ प्रतिशत लागूऔषध नष्ट गरेको दाबी गरेका थिए। तर विज्ञहरूका अनुसार वास्तविक संख्या थाहा पाउन सम्भव छैन, किनकि कति लागूऔषध रोकिएनन् भन्ने यकिन गर्न सकिँदैन।

यसअघि ट्रम्पले यस्ता मार्गबाट तस्करी हुने ९८.२ प्रतिशत लागूऔषध रोकिएको दाबी गरेका थिए। त्यसको स्रोतबारे प्रश्न गरिएपछि ह्वाइट हाउसले अमेरिकी भन्सार तथा सीमा सुरक्षा निकायको लागूऔषध बरामदसम्बन्धी तथ्यांक देखाएको थियो। तथ्यांकअनुसार खुला र तटीय पानीसमेत समेटिएको तटीय तथा आन्तरिक क्षेत्रमा भएको लागूऔषध बरामद नोभेम्बर २०२५ मा जुलाई २०२५ को तुलनामा ९८.२ प्रतिशत कम थियो। तर यो सबै तस्करी हुने लागूऔषधको मापन नभएकाले यसबाट समग्र तस्करीको अवस्था देखाउन नसकिने बताइएको छ।

सिराक्यूज विश्वविद्यालयकी जनस्वास्थ्य प्राध्यापक डेसा बर्गेन-सिकोले लागूऔषध बरामदसम्बन्धी तथ्यांकले वास्तविक तस्करीको मात्रा नभई रोकथामको गतिविधि देखाउने बताएकी थिइन्। कति लागूऔषध बरामद हुन सकेन भन्ने थाहा नहुने भएकाले बरामदको तथ्यांकबाट नीतिको परिणामबारे निश्चित निष्कर्ष निकाल्न नसकिने उनको तर्क छ।

ट्रम्पले रोजगारीसम्बन्धी पनि विभिन्न दाबी गरेका थिए। उनले ‘आज पहिलेभन्दा धेरै अमेरिकी काम गरिरहेका छन्’ भनेका थिए। अमेरिकी अर्थतन्त्रले अधिकांश महिनामा रोजगारी थप्दै आएको र पछिल्लो ८० वर्षमध्ये ६५ वर्षमा अमेरिकामा रोजगारी बढेको तथ्यांक छ। त्यसैले उनको भनाइ तथ्यमा आधारित भए पनि त्यसलाई थप सन्दर्भ आवश्यक पर्ने देखिन्छ।

ट्रम्पले आफ्नो दोस्रो कार्यकाल सुरु भएदेखि निजी क्षेत्रमा १० लाखभन्दा बढी नयाँ रोजगारी थपिएको बताएका थिए। तर त्यस अवधिमा अमेरिकामा ८ लाख ७ हजार रोजगारी थपिएको पाइन्छ। यो संख्या उनले दाबी गरेको १० लाखको नजिक भए पनि ऐतिहासिक मापदण्डमा असाधारण ठुलो वृद्धि होइन।

ट्रम्पले आफूले आठ वटा युद्ध अन्त्य गराएको दाबी गरेका थिए। उनले इजरायल-हमास, इजरायल-इरान, भारत-पाकिस्तान, रुवान्डा-कंगो, आर्मेनिया-अजरबैजान, कम्बोडिया-थाइल्यान्ड, इजिप्ट-इथियोपिया र सर्बिया-कोसोभोबिचका द्वन्द्व तथा विवादलाई आफ्नो दाबीमा समेटेका छन्।

तर तथ्य-जाँचअनुसार यी सबैलाई युद्ध अन्त्य भएको भन्न मिल्दैन। इजिप्ट र इथियोपियाबिचको विवाद मुख्यतः नाइल नदीमा इथियोपियाले बनाएको ग्रान्ड इथियोपियन रेनेसाँ ड्यामलाई लिएर लामो समयदेखिको तनाव हो, जुन युद्ध होइन। त्यस्तै, ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा सर्बिया र कोसोभोबिच नयाँ युद्ध भएको थिएन।

अन्य घटनामा भने ट्रम्पले युद्धविराम वा शान्ति प्रक्रियामा अमेरिकी भूमिका रहेको भन्दै श्रेय लिएका छन्। इजरायल-इरानबिचको १२ दिने युद्ध अन्त्य गर्न ट्रम्पले युद्धविराम गराउन भूमिका खेलेका थिए। भारत-पाकिस्तानबिचको तनावमा पनि युद्धविराम भएको थियो। रुवान्डा-कंगोबिच शान्ति सम्झौता भए पनि पूर्वी कंगोमा द्वन्द्व पूर्ण रूपमा रोकिएको छैन। आर्मेनिया-अजरबैजानले शान्ति प्रक्रियासम्बन्धी सम्झौता गरे पनि त्यसलाई अन्तिम रूप दिन बाँकी छ। कम्बोडिया-थाइल्यान्डबिच ट्रम्पको पहलपछि युद्धविराम भएको भए पनि पछि फेरि झडप भएका थिए।

यस्तै, ट्रम्पले विश्वभरबाट अमेरिकामा २१ ट्रिलियन डलरको नयाँ लगानीको प्रतिबद्धता सुरक्षित गरेको दाबी गरेका थिए। तर यो संख्या अत्यधिक अनुमानमा आधारित देखिन्छ, जुन अमेरिकामा भएको वास्तविक स्वदेशी तथा विदेशी लगानीको योगफलभन्दा निकै बढी छ। ह्वाइट हाउसको वेबसाइटमा ११.२ ट्रिलियन डलरको कम संख्या उल्लेख छ र त्यसमा अघिल्लो राष्ट्रपति जो बाइडेनको कार्यकालमा गरिएका केही लगानी प्रतिबद्धता पनि समावेश भएको देखिन्छ।

ट्रम्पले महासभामा आफ्नो प्रशासनका उपलब्धि प्रस्तुत गर्दै यी दाबी गरेका थिए। तर प्रकाशित तथ्यांक, रिपोर्ट र विज्ञहरूको भनाइसँग तुलना गर्दा उनका केही दाबी गलत र केही भ्रामक रहेको तथ्य-जाँचले देखाएको छ। एजेन्सी