इरान र ओमानबिच होर्मुज जलमार्गमा नयाँ ढुवानी लेन तोक्ने सम्झौता अन्तिम चरणमा पुगेको छ।

यो सम्झौताले तेल र ग्यास ढुवानीको महत्वपूर्ण मार्ग सुरक्षित बनाउन मद्दत गर्नेछ। तर इरानले जलमार्ग पूर्ण रूपमा खोल्नुअघि अमेरिकाले केही सर्त पूरा गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।

इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघाचीले ओमानसँगको सम्झौता ‘अन्तिम चरण’मा रहेको बताए। उनले अमेरिकाले क्षतिपूर्ति दिनुपर्ने, थप सैन्य धम्की रोक्नुपर्ने र नौसैनिक नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने सर्त राखेका छन्।

राष्ट्रिय सुरक्षा निकायका सचिव मोहम्मद बाकर जोल्कदरले अझ बढी माग राखेका छन्। इरान र यसका सहयोगी (लेबनान, प्यालेस्टाइन, यमन, इराक) विरुद्धको आक्रमण रोक्नुपर्ने, सबै आर्थिक प्रतिबन्ध हटाउनुपर्ने र जम्मा भएका इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्ने उनको माग छ।

यसबिच, इरानका सर्वोच्च नेता मोज्तबा खामेनीले मोहसेन रेजाईलाई देशको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को प्रतिनिधि नियुक्त गरेका छन्। ७१ वर्षीय रेजाई इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) का पूर्वकमाण्डर हुन्, जुन भूमिका उनले १६ वर्षसम्म निभाएका थिए।

अहिले इरान र अमेरिकाबिच प्रत्यक्ष वार्ता भइरहेको छैन। तेहरानले जुन महिनाको अन्तरिम सम्झौता उल्लंघन भएको आरोप लगाउँदै प्रत्यक्ष वार्ता अस्वीकार गरेको छ। अहिले मध्यस्थकर्तामार्फत मात्र सन्देश आदानप्रदान भइरहेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकाले इरानसँग ‘अर्ध-वार्ता’ मात्र गरिरहेको बताए। इरानको आर्थिक संकटलाई लक्षित गर्दै उनले ठूलो छुट नदिने र दबाब बढाउने संकेत दिएका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार दुवै पक्षले समय आफ्नो अनुकूल प्रयोग गर्न खोजिरहेका छन्। यसले वार्ता अझै लम्बिने सम्भावना छ।

यसैबिच इजरायलले ट्रम्पको गाजा शान्ति योजना औपचारिक रूपमा अस्वीकार गरेको छ।

प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले हमास पूर्ण रूपमा निशस्त्र नभएसम्म इजरायली सेना गाजाबाट फिर्ता नहुने अडान दोहोर्‍याए। उनले १५ बुँदे प्रस्ताव खारेज गर्दै हमासको पूर्ण निशस्त्रीकरणलाई प्राथमिकता दिएका छन्। यसले गाजा द्वन्द्व अन्त्यको अमेरिकी प्रयासलाई धक्का दिएको छ।

हमासले योजनाप्रति प्रतिबद्धता जनाउँदै मध्यस्थकर्ताहरूले नेतान्याहूलाई दबाब दिने अपेक्षा गरेको छ। अक्टोबर २७ को इजरायली निर्वाचन र आन्तरिक राजनीतिक दबाबका कारण नेतान्याहू कठोर नीति अपनाइरहेको विश्लेषण छ।

होर्मुजको तनावबिच यमनका हुथी विद्रोहीहरूले लाल सागर तटको मोचा बन्दरगाह र साउदी अरबको जाजानस्थित अरामको रिफाइनरीमा आक्रमण गरेका छन्। यी आक्रमणमा सैन्य र नागरिक हताहत भएका छन्। पूर्वाधार र खाद्यान्न आपूर्तिमा पनि क्षति पुगेको छ।

बेलायतको समुद्री व्यापार सञ्चालन (युकेएमटीओ) एजेन्सीले होर्मुज जलमार्ग र लाल सागर  (रेड सी) क्षेत्रमा खतराको स्तर ‘गम्भीर’ रहेको चेतावनी दिएको छ। लगातारका आक्रमण र समुद्री बारूदको जोखिमले व्यापारिक जहाज आवागमन थप जोखिमपूर्ण बनेको छ। एजेन्सी